Μήπως κουράστηκες να είσαι αυτός που τα καταφέρνει πάντα;

Κάποιοι άνθρωποι, σχεδόν χωρίς να το καταλάβουν, έχουν αποκτήσει έναν συγκεκριμένο ρόλο στη ζωή τους. Είναι εκείνοι στους οποίους οι άλλοι μπορούν να βασιστούν, αυτοί που θα βρουν τη λύση όταν εμφανιστεί ένα πρόβλημα, που θα κρατήσουν την ψυχραιμία τους όταν τα πράγματα δυσκολέψουν και που, ακόμη κι όταν οι ίδιοι περνούν μια δύσκολη περίοδο, συνήθως θα απαντήσουν «καλά είμαι, θα το βρω».

Η αλήθεια είναι ότι τις περισσότερες φορές πράγματι το βρίσκουν… Μόνο που κάποια στιγμή μπορεί να κουραστούν να το βρίσκουν πάντα.

Αυτό είναι ίσως το παράξενο με τον ρόλο του «δυνατού». Στην αρχή μοιάζει περισσότερο με ικανότητα παρά με βάρος. Και συχνά είναι πράγματι μια ικανότητα που χτίστηκε μέσα στα χρόνια: να μπορούμε να αντέχουμε, να αναλαμβάνουμε ευθύνες, να μην καταρρέουμε εύκολα μπροστά στις δυσκολίες. Όταν όμως ένας τρόπος συμπεριφοράς επαναλαμβάνεται για πολύ καιρό, υπάρχει περίπτωση να πάψει να είναι κάτι που κάνουμε και να γίνει κάτι που πιστεύουμε ότι πρέπει να είμαστε.

Έτσι, ο άνθρωπος που έχει μάθει να στηρίζει δυσκολεύεται να ζητήσει στήριξη. Εκείνος που όλοι θεωρούν ψύχραιμο μπορεί να αισθάνεται σχεδόν άβολα όταν φοβάται, ενώ κάποιος που έχει συνηθίσει να λύνει τα προβλήματα των άλλων μπορεί να νιώθει παράξενα όταν δεν ξέρει τι να κάνει με ένα δικό του.

Και βέβαια υπάρχει και το περιβάλλον, που συνηθίζει κι αυτό με τη σειρά του.

Όταν για χρόνια δείχνουμε ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε μόνοι μας, οι άνθρωποι γύρω μας αρχίζουν εύλογα να πιστεύουν ότι δεν τους χρειαζόμαστε ιδιαίτερα. Όχι επειδή αδιαφορούν, αλλά επειδή αυτή είναι η εικόνα που έχουν μάθει να βλέπουν. Κάπως έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένα παράδοξο: εκείνος που είναι διαθέσιμος για όλους, όταν κάποια στιγμή δυσκολευτεί, να αισθανθεί ότι κανείς δεν είναι πραγματικά διαθέσιμος για εκείνον.

Μόνο που πολλές φορές κανείς δεν γνωρίζει ότι δυσκολεύεται.

Γιατί το «χρειάζομαι βοήθεια» δεν είναι μια φράση που βγαίνει εύκολα όταν έχουμε περάσει μεγάλο μέρος της ζωής μας αποδεικνύοντας ότι μπορούμε και μόνοι μας.

Ίσως πίσω από αυτή τη δυσκολία να υπάρχει και κάτι βαθύτερο. Για κάποιους ανθρώπους η χρησιμότητα έχει συνδεθεί πολύ νωρίς με την αξία τους. Έμαθαν ότι κερδίζουν αναγνώριση όταν είναι υπεύθυνοι, όταν δεν δημιουργούν προβλήματα, όταν φροντίζουν τους άλλους ή όταν αντέχουν περισσότερο απ’ όσο θα περίμενε κανείς από αυτούς. Δεν χρειάζεται να τους το είπε κάποιος ξεκάθαρα – μερικές φορές τέτοια μαθήματα τα παίρνουμε απλώς από τον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκαν οι σχέσεις γύρω μας.

Και τότε το να αφήσουμε για λίγο κάτω το βάρος δεν μοιάζει απλώς με ξεκούραση. Μπορεί να μοιάζει σχεδόν σαν να εγκαταλείπουμε ένα κομμάτι της ταυτότητάς μας. Ποιος είμαι αν δεν είμαι εκείνος που φροντίζει; Τι θα συμβεί αν αυτή τη φορά πω ότι δεν μπορώ; Θα εξακολουθήσουν οι άλλοι να με βλέπουν με τον ίδιο τρόπο αν με δουν κουρασμένο, φοβισμένο ή αβέβαιο;

Δεν υπάρχουν πάντα εύκολες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στη δύναμη που επιλέγουμε και στη δύναμη που αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να επιδεικνύουμε συνεχώς: ο πραγματικά ανθεκτικός άνθρωπος δεν είναι εκείνος που δεν χρειάζεται ποτέ κανέναν. Είναι εκείνος που μπορεί να αναγνωρίζει πότε οι δικές του δυνάμεις δεν αρκούν και να επιτρέπει σε κάποιον άλλο να σταθεί για λίγο δίπλα του. Να πει «σήμερα δεν μπορώ», χωρίς να αισθανθεί ότι ακυρώνεται ολόκληρη η εικόνα που έχει για τον εαυτό του.

Αυτή η αλλαγή μπορεί να αρχίζει από πολύ μικρά πράγματα.

Από το να μην απαντήσουμε αυτομάτως «όλα καλά» όταν δεν είναι.
Να δεχτούμε μια βοήθεια χωρίς να σπεύσουμε να την ανταποδώσουμε.
Να αφήσουμε κάποιον να μας φροντίσει χωρίς να αισθανθούμε ότι του χρωστάμε κάτι.
Να παραδεχτούμε ότι δεν γνωρίζουμε, ότι φοβόμαστε ή ότι απλώς κουραστήκαμε.

Δεν χάνουμε τη δύναμή μας όταν συμβαίνει αυτό, απλώς της δίνουμε περισσότερο χώρο να είναι ανθρώπινη. Γιατί κανείς δεν μπορεί να είναι πάντα εκείνος που κρατά τους άλλους χωρίς κάποτε να χρειαστεί κι ο ίδιος να κρατηθεί. Και ίσως μια από τις πιο ήσυχες αλλαγές που μπορούμε να κάνουμε στη ζωή μας είναι να πάψουμε να μετράμε την αξία μας μόνο από το πόσα μπορούμε να σηκώσουμε και να ανακαλύψουμε ότι οι άνθρωποι που πραγματικά μας αγαπούν μπορούν να μείνουν κοντά μας όχι μόνο όταν είμαστε δυνατοί και χρήσιμοι, αλλά και όταν δεν έχουμε τίποτε να προσφέρουμε εκείνη τη στιγμή πέρα από τον εαυτό μας.

Και ίσως τότε… να καταλάβουμε ότι δεν χρειαζόταν εξαρχής να τα καταφέρνουμε πάντα, χρειαζόταν απλώς να μη χρειάζεται να τα καταφέρνουμε πάντα μόνοι.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής Γιάννης Ξηντάρας