Στις σχέσεις, όσο περνά ο καιρός, ανακαλύπτουμε κάτι μάλλον αναπόφευκτο…
Συνήθως στην αρχή κάθε σχέσης οι ομοιότητες έχουν κάτι ιδιαίτερα γοητευτικό. Ανακαλύπτουμε ότι μας αρέσουν τα ίδια πράγματα, γελάμε με τα ίδια αστεία, έχουμε παρόμοιες απόψεις για τη ζωή και κάποιες φορές ενθουσιαζόμαστε σχεδόν παιδικά όταν ο άλλος λέει ακριβώς αυτό που σκεφτόμασταν κι εμείς. Αυτή η αίσθηση του «είμαστε ίδιοι» μάς φέρνει κοντά. Δημιουργεί ασφάλεια και την όμορφη εντύπωση ότι βρήκαμε επιτέλους έναν άνθρωπο που μας καταλαβαίνει. Μόνο που, όσο περνά ο καιρός, ανακαλύπτουμε κάτι μάλλον αναπόφευκτο: δεν είμαστε ίδιοι…
Ο άνθρωπος που επιλέξαμε έχει διαφορετική ιστορία, διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικό τρόπο να σκέφτεται και να αντιδρά. Μπορεί να βλέπει διαφορετικά τα χρήματα, τη διασκέδαση, τις σχέσεις με τις οικογένειες, τον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά, ακόμη και το πόσο κοντά ή πόσο μακριά χρειάζεται να βρίσκεται μέσα στη σχέση. Και κάπου εκεί… αρχίζει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα, αλλά και πιο δύσκολα κομμάτια της συντροφικότητας: τι κάνουμε όταν ο άλλος δεν συμφωνεί μαζί μας;
Γιατί πολλές φορές η διαφωνία δεν παραμένει απλώς διαφωνία. Πολύ γρήγορα μπορεί να αποκτήσει μια άλλη σημασία. Αν με αγαπούσε, θα με καταλάβαινε. Αν με καταλάβαινε, θα συμφωνούσε μαζί μου. Κι αν δεν συμφωνεί, ίσως τελικά δεν με γνωρίζει τόσο καλά όσο νόμιζα. Έτσι, μια διαφορετική άποψη μπορεί εύκολα να βιωθεί σαν απόσταση. Συχνά τότε η συζήτηση παύει να αφορά το θέμα για το οποίο ξεκίνησε και γίνεται μια μάχη για κάτι πολύ βαθύτερο: για το ποιος έχει δίκιο, ποιος ακούγεται περισσότερο και, κάποιες φορές, ποιος αγαπά περισσότερο.
Ίσως όμως έχουμε φορτώσει τη συμφωνία με μεγαλύτερο βάρος απ’ όσο της αναλογεί! Το να καταλαβαίνω τον σύντροφό μου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι καταλήγω στο ίδιο συμπέρασμα με εκείνον. Μπορώ να καταλάβω γιατί κάτι τον ενοχλεί και να μην ενοχλούμαι εγώ από το ίδιο πράγμα. Μπορώ να αναγνωρίζω τον φόβο του χωρίς να συμμερίζομαι την ανησυχία του ή να ακούω την επιθυμία του χωρίς να είναι ταυτόχρονα και δική μου επιθυμία.
Αυτό δεν είναι έλλειψη σύνδεσης. Είναι η αναγνώριση ότι απέναντί μου υπάρχει ένας άλλος άνθρωπος. Σκεφτείτε το λίγο: μήπως εκεί αρχίζει πραγματικά η ώριμη σχέση; Όταν σταματάμε να αγαπάμε μόνο όσα στον άλλον μάς μοιάζουν και αρχίζουμε να δημιουργούμε χώρο και γι’ αυτά που διαφέρουν.
Βέβαια υπάρχει και η άλλη πλευρά, αυτή που λέει ότι δεν είναι όλες οι διαφωνίες ίδιες. Υπάρχουν ζητήματα που αφορούν βασικές αξίες, όρια ή αποφάσεις που επηρεάζουν ουσιαστικά την κοινή ζωή και εκεί χρειάζεται να βρεθεί κάποιος τρόπος συνεννόησης. Μια σχέση δεν μπορεί να λειτουργεί αν οι δύο άνθρωποι κινούνται μονίμως σε αντίθετες κατευθύνσεις και κανείς δεν είναι διατεθειμένος να μετακινηθεί ούτε ένα βήμα…
Αλλά ακόμη και η συνεννόηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος πρέπει να νικήσει. Μπορεί να σημαίνει ότι δύο άνθρωποι προσπαθούν να βρουν έναν τρόπο να συνυπάρξουν χωρίς ο ένας να χρειάζεται διαρκώς να ακυρώνει τον άλλον. Αυτό απαιτεί κάτι περισσότερο από καλές επικοινωνιακές τεχνικές. Απαιτεί μια σχετική ασφάλεια μέσα στη σχέση. Τη δυνατότητα να ακούσω «διαφωνώ μαζί σου» χωρίς να το μεταφράσω αυτομάτως ως «δεν σε αγαπώ» ή «δεν σε σέβομαι». Και απαιτεί βέβαια να μπορώ κι εγώ να διαφωνήσω χωρίς να μειώσω, να ειρωνευτώ ή να απαξιώσω τον άνθρωπο απέναντί μου.
Γιατί πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι η διαφορά μας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο τη μεταχειριζόμαστε. Ένα ζευγάρι μπορεί να διαφωνεί για πολλά και να παραμένει βαθιά συνδεδεμένο, όταν ο καθένας αισθάνεται ότι έχει δικαίωμα να υπάρχει μέσα στη σχέση όπως είναι. Αντίθετα, μπορεί να υπάρχει φαινομενική συμφωνία παντού και από κάτω ένας άνθρωπος που έχει μάθει να σωπαίνει για να αποφεύγει τη σύγκρουση.
Γιατί η απουσία διαφωνίας δεν είναι πάντοτε ένδειξη αρμονίας – μερικές φορές είναι απλώς ένδειξη ότι κάποιος έχει σταματήσει να μιλά. Ίσως γι’ αυτό, όσο περνούν τα χρόνια, μια από τις πιο όμορφες κατακτήσεις μιας σχέσης είναι να μπορούν οι δύο άνθρωποι να λένε αυτό που πραγματικά σκέφτονται χωρίς να φοβούνται ότι κάθε διαφορετική γνώμη θα ανοίξει μια ρωγμή ανάμεσά τους. Να μπορούν να συζητούν, να θυμώνουν κάποιες φορές, να επιχειρηματολογούν, να υποχωρούν όταν χρειάζεται και σε ορισμένα πράγματα να παραμένουν απλώς διαφορετικοί.
Γιατί το «μαζί» δεν σημαίνει ότι δύο άνθρωποι κοιτάζουν πάντοτε τον κόσμο με τα ίδια μάτια. Σημαίνει ότι, καθώς περνούν τα χρόνια, εξακολουθούν να ενδιαφέρονται να μάθουν πώς φαίνεται ο κόσμος μέσα από τα μάτια του άλλου. Και ίσως η βαθύτερη οικειότητα να βρίσκεται ακριβώς εκεί: όχι στο σημείο όπου εξαφανίζονται οι διαφορές μας, αλλά στο σημείο όπου μπορούμε να τις αφήσουμε να υπάρχουν ανάμεσά μας χωρίς να χάνουμε ο ένας τον άλλον.
Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας
