Όταν ένα παιδί αγχώνεται… δεν χρειάζεται να το κάνουμε να πάψει να φοβάται. Χρειάζεται να το βοηθήσουμε να νιώσει ότι μπορεί να τα καταφέρει.
Το άγχος είναι ένα από τα πιο γνώριμα συναισθήματα του ανθρώπου. Το βιώνουμε όλοι, μικροί και μεγάλοι. Δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, ούτε σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά με το παιδί μας.
Σημαίνει απλώς ότι βρίσκεται μπροστά σε κάτι που, εκείνη τη στιγμή, του φαίνεται μεγαλύτερο από τις δυνάμεις του. Ένα παιδί μπορεί να αγχωθεί πριν από ένα διαγώνισμα, την πρώτη μέρα στο σχολείο, έναν αγώνα, μια παράσταση, μια αλλαγή τάξης ή ακόμη και όταν πρόκειται να κοιμηθεί μόνο του. Άλλο παιδί μπορεί να ανησυχήσει επειδή οι γονείς του διαφώνησαν έντονα, επειδή άλλαξε δάσκαλο ή επειδή ένας φίλος του το αγνόησε στο διάλειμμα. Για εμάς αυτά μπορεί να μοιάζουν μικρά, για το παιδί, όμως, είναι ολόκληρος ο κόσμος του. Και αυτό είναι κάτι που συχνά ξεχνάμε…
Πολλές φορές, στην προσπάθειά μας να το καθησυχάσουμε, του λέμε: «Μην αγχώνεσαι», «δεν είναι τίποτα», «μη φοβάσαι», «όλα θα πάνε καλά». Το λέμε γιατί θέλουμε να το ανακουφίσουμε, στην πραγματικότητα, όμως, το παιδί ακούει κάτι διαφορετικό: Ακούει ότι αυτό που νιώθει δεν έχει λόγο να υπάρχει.
Όμως το άγχος δεν εξαφανίζεται επειδή του είπαμε να φύγει. Εκείνο που βοηθά πραγματικά είναι να αισθανθεί το παιδί ότι κάποιος καταλαβαίνει αυτό που περνά. «Φαίνεται πως σε δυσκολεύει πολύ αυτό.» «Σε βλέπω αγχωμένο.» «Θέλεις να μου πεις τι είναι αυτό που σε φοβίζει;» Μερικές φορές αυτές οι λίγες κουβέντες έχουν μεγαλύτερη δύναμη από δεκάδες συμβουλές. Γιατί το παιδί δεν χρειάζεται μόνο λύσεις, χρειάζεται να νιώσει ότι δεν είναι μόνο του απέναντι στον φόβο του.
Βέβαια, υπάρχει και μια παγίδα στην οποία πέφτουμε αρκετά συχνά ως γονείς. Επειδή δεν αντέχουμε να βλέπουμε το παιδί μας να αγχώνεται, προσπαθούμε να εξαφανίσουμε την πηγή του άγχους. Μιλάμε εμείς αντί για εκείνο, λύνουμε εμείς το πρόβλημα, το προστατεύουμε από κάθε δυσκολία. Εκείνη τη στιγμή νιώθουμε ότι το βοηθάμε… Μακροπρόθεσμα, όμως, μπορεί να του περνάμε ένα διαφορετικό μήνυμα, ότι δηλαδή δεν είναι αρκετά δυνατό για να τα καταφέρει μόνο του.
Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν θα αγχωθούν ποτέ. Αυτό δεν γίνεται! Το ζητούμενο είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που, ακόμη κι όταν αγχώνονται, θα πιστεύουν ότι έχουν μέσα τους τους πόρους για να αντιμετωπίσουν αυτό που τους συμβαίνει. Και αυτή η πεποίθηση δεν χτίζεται με λόγια, χτίζεται μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες. Όταν το παιδί δοκιμάζει, δυσκολεύεται, αποτυγχάνει κάποιες φορές, ξανασηκώνεται και ανακαλύπτει ότι τελικά τα κατάφερε. Έτσι γεννιέται η αυτοπεποίθηση. Όχι επειδή όλα ήταν εύκολα, άλλά επειδή έμαθε ότι μπορεί να αντέχει και τα δύσκολα.
Υπάρχει ακόμη κάτι που αξίζει να θυμόμαστε. Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από αυτά που τους λέμε. Μαθαίνουν παρατηρώντας εμάς. Αν βλέπουν έναν γονιό που πανικοβάλλεται σε κάθε δυσκολία, είναι πιθανό να μάθουν ότι ο κόσμος είναι γεμάτος απειλές. Αν, αντίθετα, βλέπουν έναν γονιό που αναγνωρίζει το άγχος του αλλά συνεχίζει να προχωρά, μαθαίνουν ότι ο φόβος δεν χρειάζεται να καθορίζει τη ζωή μας.
Ίσως, τελικά, αυτή να είναι και η σημαντικότερη βοήθεια που μπορούμε να προσφέρουμε στα παιδιά μας. Όχι να τους υποσχεθούμε ότι η ζωή θα είναι πάντα εύκολη. Αλλά να τους μεταδώσουμε την εμπιστοσύνη ότι, ακόμη κι όταν φοβηθούν, ακόμη κι όταν αγχωθούν ή απογοητευτούν, δεν θα είναι αβοήθητα. Θα έχουν ανθρώπους που θα τα στηρίζουν, αλλά θα έχουν και κάτι ακόμη πιο πολύτιμο. Την πίστη ότι μπορούν, σιγά σιγά, να στηρίζονται και στις δικές τους δυνάμεις. Γιατί το αντίθετο του άγχους δεν είναι η απουσία δυσκολιών. Είναι η αίσθηση ότι, ό,τι κι αν φέρει η ζωή, «μπορεί να δυσκολευτώ… αλλά θα βρω έναν τρόπο να το αντιμετωπίσω». Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο δώρο που μπορούμε να χαρίσουμε σε ένα παιδί.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
