Μεγάλα λόγια και θλιβερά έργα από την κυβέρνηση Μητσοτάκη για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών

Οι πρόσφατες καταστροφικές πυρκαγιές -δυστυχώς με πέντε νεκρούς στο πεδίο της κατάσβεσης- δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Μετρώντας πάνω από 4 εκατομμύρια καμένα στρέμματα από το 2019 και έπειτα, είναι προφανές ότι πρόκειται για το αποτέλεσμα διαδοχικών κυβερνητικών επιλογών, καθυστερήσεων και διοικητικών αστοχιών, στη βάση ενός σταθερού μοτίβου: μεγάλες ανακοινώσεις – περιορισμένη υλοποίηση. Οι πολίτες, όμως, έχουν ανάγκη από μια Πολιτική Προστασία που θα προλαμβάνει τις καταστροφές, όχι από μια κυβέρνηση που κάθε χρόνο μετρά τις συνέπειές τους.

Η συνολική εικόνα της επταετίας Μητσοτάκη είναι αυτή μιας κυβέρνησης που είχε στη διάθεσή της τους περισσότερους ευρωπαϊκούς πόρους στην ιστορία της Πολιτικής Προστασίας, αλλά δεν κατάφερε να τους μετατρέψει σε ένα σύγχρονο, αποτελεσματικό και ανθεκτικό σύστημα πρόληψης. Επτά χρόνια μετά, η χώρα εξακολουθεί να στερείται ενός ολοκληρωμένου, σύγχρονου και αποτελεσματικού συστήματος Πολιτικής Προστασίας. Η κυβέρνηση επιχείρησε και πάλι να μεταθέσει την ευθύνη αποκλειστικά στην κλιματική κρίση. Όμως, η κλιματική κρίση επιβάλλει μεγαλύτερη προετοιμασία, όχι μικρότερη.

Αντί για τις πυρκαγιές, «σβήνουν» εξοπλισμό και μέσα

Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά:

Το πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ», που διαφημίστηκε ως η μεγαλύτερη επένδυση στην ιστορία της Πολιτικής Προστασίας, «κουρεύτηκε» σκανδαλωδώς. Σημαντικό μέρος των εναέριων μέσων που προβλέπονταν στο Ταμείο Ανάκαμψης δεν πρόκειται πλέον να παραδοθεί. Κρίσιμες επενδύσεις απεντάχθηκαν. Μεγάλα έργα πρόληψης καθυστέρησαν ή έμειναν χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης.

Από το Ταμείο Ανάκαμψης προβλέπονταν, μέχρι το τέλος του 2025, η προμήθεια 7 νέων αεροσκαφών Canadair, 11 αεροσκαφών Air Tractor, ελικοπτέρων βαρέων μεταφορών Skycrane, μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV) και η αναβάθμιση δύο Super Puma. Στην τελική αναθεώρηση του Ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης, το Ορόσημο 82 του έργου 16911 για τα εναέρια μέσα κατάσβεσης προβλέπει πλέον την παράδοση μόλις 2 ελικοπτέρων για ιατρική χρήση, 2 μεσαίων πυροσβεστικών ελικοπτέρων και ενός μόνο ελικοπτέρου για τη μεταφορά της ομάδας διαχείρισης συμβάντων.

Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει: Ποιος αποφάσισε τη μείωση των προμηθειών; Ποια επιχειρησιακή αξιολόγηση δικαιολογεί αυτή τη συρρίκνωση; Πόσες επιχειρησιακές δυνατότητες αεροπυρόσβεσης χάθηκαν;

Απεντάξεις σημαντικών έργων

Οφείλει, επίσης, να δώσει απαντήσεις για τις απεντάξεις κρίσιμων έργων Πολιτικής Προστασίας, όπως το Εθνικό Κέντρο Διαχείρισης Κινδύνων (74 εκατ. ευρώ) και τα Περιφερειακά Κέντρα Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας (19 εκατ. ευρώ).

Επίσης, το έργο της υπογειοποίησης καλωδίων, ζωτικής σημασίας, καθώς σημαντικό ποσοστό πυρκαγιών προκαλείται από βλάβες στα εναέρια δίκτυα ηλεκτροδότησης, καθυστέρησε, έμεινε χωρίς σαφή ημερομηνία ολοκλήρωσης και δεν υπάρχει πλέον συγκεκριμένη ευρωπαϊκή υποχρέωση υλοποίησής του.

Ανενεργός στόλος

Παρά τις κυβερνητικές φιέστες για την παραλαβή νέων αεροσκαφών, τα αεροσκάφη Diamond παρέμεναν καθηλωμένα, καθώς δεν είχαν εξασφαλιστεί οι απαραίτητοι χειριστές. Τα νέα ελικόπτερα AW139 παρέμεναν επίσης εκτός αξιοποίησης, με τον διαγωνισμό συντήρησής τους να έχει αποτύχει, με αποτέλεσμα η χώρα να βασίζεται ξανά σε μισθωμένα ελικόπτερα. Πώς είναι δυνατόν η χώρα να επενδύει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε νέο στόλο και αυτός να παραμένει ανενεργός λόγω ελλείψεων στη συντήρηση, στο προσωπικό και στην επιχειρησιακή οργάνωση;

Μεγάλος χαμένος η πρόληψη

Μετά από όλα αυτά, είναι φανερό ότι η πρόληψη παραμένει ο μεγάλος χαμένος, με την κυβέρνηση να επενδύει σχεδόν αποκλειστικά στην επικοινωνιακή διαχείριση και στο 112, το οποίο, όμως, δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική πολιτική προστασίας. Αντιθέτως, κρίσιμης σημασίας είναι τα αντιπυρικά έργα, η δασική διαχείριση, οι καθαρισμοί, οι ζώνες πυροπροστασίας, η ενίσχυση του Πυροσβεστικού Σώματος και η πρόληψη μέσω ανθεκτικών υποδομών, τομείς στους οποίους εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις.

Είναι χαρακτηριστικό ότι με την προκήρυξη για τους εποχικούς δασοπυροσβέστες αποκλείστηκε έμπειρο προσωπικό. Η κυβέρνηση διέκοψε τη θεσμική συνέχεια των 2.500 εποχικών πυροσβεστών και εξακολουθεί να καλύπτει πάγιες επιχειρησιακές ανάγκες με προσωρινό προσωπικό.

Το 2018 η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ δημιούργησε το Πρόγραμμα Κοινωφελούς Εργασίας για την Αντιπυρική Προστασία των Δασών, μέσω του ΟΑΕΔ, με 5.066 εργαζόμενους που στελέχωσαν τις Δασικές Υπηρεσίες όλης της χώρας. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ επένδυσε στη δημιουργία ανθρώπινου κεφαλαίου για τη δασική πρόληψη. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επένδυσε κυρίως σε εργολαβίες και επικοινωνιακές εξαγγελίες.

Τραγικός ο απολογισμός 2019-2025

Από αυτές τις επιλογές προέκυψε και η συγκεκριμένη αδυναμία του μηχανισμού, παρά τις υπεράνθρωπες προσπάθειες των πυροσβεστών στο πεδίο, να ανταποκριθεί στις νέες συνθήκες, με τραγικό αποτέλεσμα: κατά την περίοδο 2019–2025 κάηκαν περισσότερα από 4 εκατομμύρια στρέμματα. Στα επτά χρόνια της κυβέρνησης Μητσοτάκη καταγράφηκαν δύο από τις καταστροφικότερες αντιπυρικές περιόδους των τελευταίων δεκαετιών, παρότι η χώρα διέθετε πρωτοφανείς ευρωπαϊκούς πόρους.

Η κυβέρνηση επέλεξε ένα μοντέλο μεγάλων συμβάσεων μέσω της Μονάδας Στρατηγικών Συμβάσεων του Υπερταμείου, αντί να ενισχύσει επαρκώς τις δασικές υπηρεσίες με μόνιμο επιστημονικό προσωπικό, δασολόγους, δασοπόνους, δασεργάτες, μηχανήματα, οχήματα και σταθερούς ετήσιους πόρους. Έτσι εγκαταλείφθηκε ένας επιτυχημένος μηχανισμός δασικής πρόληψης.

Αλλά ακόμη και στην αποκατάσταση αποτυγχάνουν. Ενδεικτική περίπτωση είναι το πρόγραμμα αποκατάστασης στον Έβρο μετά την καταστροφική πυρκαγιά στο δάσος της Δαδιάς. Τρία χρόνια μετά δεν έχουν καταβληθεί οι αποζημιώσεις. Ακόμη και ο Σταύρος Μπένος, τον οποίο επέλεξε προσωπικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης για να σχεδιάσει την ανασυγκρότηση του Έβρου, κατήγγειλε δημόσια (Ιούλιος 2026) ότι το Master Plan, ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ, «ακυρώνεται» και αντικαθίσταται από έναν εντελώς διαφορετικό σχεδιασμό. Δήλωσε ότι είναι «συντετριμμένος», έκανε λόγο για «αυτοκτονία» του σχεδίου και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι τον «παγίδευσε».

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ επιμένει ότι υπάρχει ανάγκη ενός ολιστικού, επιστημονικού σχεδίου αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης στον τομέα της Πολιτικής Προστασίας, με νέα μέσα, επαρκές προσωπικό, προληπτικές δράσεις, τους αναγκαίους πόρους, την αυστηρή προστασία των ευαίσθητων οικολογικά περιοχών, την χρήση νέας τεχνολογίας για τον συντονισμό. Η κυβέρνηση της ΝΔ πρέπει επιτέλους, να φύγει από την επικοινωνία και να μπει στην ουσία, έστω για μια φορά.