Γονείς και παιδιά: Πειθαρχία χωρίς φόβο και ενοχή
Οι περισσότεροι γονείς δεν δυσκολεύονται επειδή δεν αγαπούν αρκετά, δυσκολεύονται επειδή φοβούνται. Φοβούνται μήπως γίνουν «πολύ αυστηροί», μήπως πληγώσουν, μήπως απομακρυνθούν από το παιδί τους…
Κι έτσι τα όρια γίνονται ασταθή. Άλλοτε χαλαρώνουν υπερβολικά, άλλοτε επιβάλλονται απότομα όταν η πίεση έχει ήδη συσσωρευτεί.
Το παιδί όμως δεν χρειάζεται τέλειο γονέα. Χρειάζεται σταθερότητα!
Τα όρια δεν είναι τιμωρία
Συχνά συγχέουμε τα όρια με την αυστηρότητα. Όμως υπάρχει ουσιαστική διαφορά.
Η τιμωρία επιβάλλεται από θυμό ή ανάγκη ελέγχου.
Το όριο τίθεται από ευθύνη.
Το μήνυμα της τιμωρίας είναι: «Με απογοήτευσες».
Το μήνυμα του ορίου είναι: «Αυτό δεν είναι ασφαλές / αποδεκτό».
Το πρώτο δημιουργεί φόβο. Το δεύτερο δημιουργεί πλαίσιο.
Γιατί τα παιδιά χρειάζονται όρια
Τα παιδιά δοκιμάζουν τα όρια όχι για να κυριαρχήσουν, αλλά για να καταλάβουν πού τελειώνει ο κόσμος τους και πού αρχίζει ο άλλος.
Τα όρια τους προσφέρουν:
- Αίσθηση ασφάλειας
- Προβλεψιμότητα
- Κατανόηση συνεπειών
- Δομή για την αυτορρύθμιση
Όταν τα όρια είναι ασταθή, το παιδί δεν νιώθει ελευθερία. Νιώθει αβεβαιότητα.
Η γονεϊκή ενοχή
Πολλοί γονείς λένε «ναι» από ενοχή.
Επειδή δούλεψαν πολλές ώρες.
Επειδή φώναξαν νωρίτερα.
Επειδή φοβούνται ότι το παιδί θα νιώσει απόρριψη.
Όμως η υπερβολική επιείκεια δεν είναι επανόρθωση, είναι σύγχυση.
Το παιδί δεν χρειάζεται να κερδίζει την αγάπη μέσω της διαπραγμάτευσης. Χρειάζεται να τη θεωρεί δεδομένη, ακόμη κι όταν το «όχι» είναι σαφές.
Σταθερότητα χωρίς σκληρότητα
Η σταθερότητα δεν σημαίνει ψυχρότητα.
Σημαίνει ότι το όριο παραμένει, ακόμη κι αν το παιδί θυμώσει.
Παράδειγμα:
«Καταλαβαίνω ότι θέλεις κι άλλο χρόνο στο tablet. Σήμερα όμως συμφωνήσαμε μία ώρα. Θα το κλείσουμε τώρα.»
Το παιδί μπορεί να αντιδράσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι το όριο είναι λάθος. Σημαίνει ότι μαθαίνει να αντέχει τη ματαίωση.
Και η ικανότητα να αντέχει τη ματαίωση είναι βασικό στοιχείο ψυχικής ωριμότητας.
Όρια και συναισθηματική ασφάλεια
Όταν τα όρια συνοδεύονται από συναισθηματική διαθεσιμότητα, το παιδί δεν τα βιώνει ως απόρριψη.
Μπορεί να ακούσει:
«Σε αγαπώ. Και αυτό δεν αλλάζει. Αλλά αυτή η συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτή.»
Ο διαχωρισμός ανάμεσα στο «είμαι» και στο «κάνω» είναι θεμελιώδης.
Η συμβουλευτική γονέων
Στη συμβουλευτική γονέων, συχνά δεν δουλεύουμε μόνο με το παιδί. Δουλεύουμε με τον φόβο και την ενοχή του ενήλικα.
Όταν ο γονέας αποκτά εσωτερική σταθερότητα, τα όρια παύουν να είναι διαπραγμάτευση εξουσίας. Γίνονται συνεπής στάση.
Και τα παιδιά ανταποκρίνονται περισσότερο στη συνέπεια παρά στη φωνή.
Τα όρια δεν τραυματίζουν τα παιδιά. Η αστάθεια τα τραυματίζει.
Η αγάπη χωρίς πλαίσιο δημιουργεί ανασφάλεια.
Το πλαίσιο χωρίς αγάπη δημιουργεί φόβο.
Όταν συνδυάζονται και τα δύο, δημιουργείται ασφάλεια.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
