Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή
Καθώς οι εποχές αλλάζουν η διάθεση μας τείνει να συγχρονίζεται με το εξωτερικό περιβάλλον και τις αλλαγές αυτού. Συνήθως τους χειμερινούς μήνες παρατηρείται μια κατατονική διάθεση με έντονη θέληση για «χουχούλιασμα», ενώ τους καλοκαιρινούς μήνες θέλουμε να είμαστε έξω πιο πολύ και να απολαμβάνουμε το λαμπερό φως του ήλιου! Η σύντομη διάρκεια της ημέρας κατά τους χειμερινούς μήνες επιδρά στην διάθεση και τον οργανισμό μας με αλλαγές στον μεταβολισμό αλλά και τις συνήθειες μας. Τα συμπτώματα αυτά έχουν παρατηρηθεί κυρίως σε χώρες που βρίσκονται σε μεγαλύτερη απόσταση από τον ισημερινό, στις οποίες η διάρκεια της ημέρας είναι συντομότερη κατά τους χειμερινούς μήνες. Τα συμπτώματα αυτής της αλλαγής στην ψυχολογίας μας λόγω των εποχών έχουν κατηγοριοποιηθεί και ονομασθεί «Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή» (SAD).
Οι παράγοντες που συμβάλουν σε αυτή τη διαταραχή συνήθως είναι εξωτερικοί και σχετίζονται με την μειωμένη έκθεση στο ηλιακό φως της ημέρας (Jankowski, 2017) κάτι το οποίο επηρεάζει περίπου το 5% του πληθυσμού (Emens etal., 2009). Οι ακριβείς λόγοι που προκαλούν την εποχιακή συναισθηματική διαταραχή είναι άγνωστοι, όμως κάποιοι συμβάλλοντες λόγοι μπορεί να είναι:
- Η αλλαγή του βιολογικού ρολογιού (κιρκάδιος ρυθμός). Η μειωμένη έκθεση στον ήλιο μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που το σώμα μας αντιλαμβάνεται αν είναι μέρα ή νύχτα.
- Η πτώση των επιπέδων σεροτονίνης. Η μείωση αυτού του χημικού νευροδιαβιβαστή στον εγκέφαλό μας, που μεταξύ άλλων ρυθμίζει την διάθεση, επίσης επηρεάζεται από την έκθεση στον ήλιο και τα συνεχόμενα χαμηλά της επίπεδα μπορεί να οδηγήσουν σε καταθλιπτική διάθεση.
- Τα μειωμένα επίπεδα μελατονίνης. Η μελατονίνη σχετίζεται με τον ύπνο και το βιολογικό μας ρολόι, και η διαταραχή της από το πολύωρο σκοτάδι και την έκθεση σε οθόνες μπορεί να προκαλέσει σύγχυση στον οργανισμό σχετικά με την έκκριση της.
Τα συμπτώματα της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής συνήθως είναι ήπια και μπορεί να διαφέρουν από άτομο σε άτομο, όμως τα πιο συνηθισμένα είναι: αίσθηση βαρεμάρας, κατατονίας ή κούρασης, έντονη υπνηλία και παρατεταμένος ύπνος, λιγούρα κυρίως για υδατάνθρακες και αύξηση βάρους καθώς και δυσκολία στην συγκέντρωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις η διαταραχή αυτή είναι απλώς μια ελαφρώς δυσάρεστη κατάσταση ορισμένου χρόνου, η οποία απαλύνεται με το γιορτινό κλίμα των Χριστουγέννων και αργότερα με τον ερχομό της άνοιξης φεύγει εντελώς. Αν ωστόσο αισθανόμαστε έντονη δυσφορία και ότι είναι κάτι που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε πρέπει να απευθυνθούμε στον γιατρό ή τον ψυχοθεραπευτή μας, ο οποίος θα προτείνει την κατάλληλη προσέγγιση και θεραπεία.
Πηγές:
Kurlansik, S. L. & Ibay, A.D. (2012). Seasonal Affective Disorder. American Family Physician, 86(11), 1037-1041.
American Psychiatric Association. (2011). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed.). Washington, DC.
Emens, J., Lewy, A., Kinzie, J. M., Arntz, D., & Rough, J. (2009). Circadian misalignment in major depressive disorder. Psychiatry Research, 168(3), 259-261.
Jankowski, K. S. (2017). Morningness-eveningness and seasonality. Biological Rhythm Research, 48(3), 331-342.
