Ειλικρίνεια, αλήθεια και καθρέφτες σχέσεων: τι αποκαλύπτουν οι άλλοι για εμάς;
Όλοι ζητάμε αλήθεια αλλά λίγοι αντέχουμε να τη δώσουμε!
Η ειλικρίνεια και η αλήθεια είναι από τις πιο συχνές απαιτήσεις που διατυπώνουμε στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Θέλουμε οι άλλοι να μας μιλούν καθαρά, να μη μας κοροϊδεύουν, να μη μας χειρίζονται, να μη μας λένε μισές αλήθειες. Και δικαίως. Κανείς δεν απολαμβάνει να νιώθει εξαπατημένος ή υποτιμημένος.
Κι όμως, κάπου εδώ γεννιέται ένα δύσκολο, σχεδόν άβολο ερώτημα: εμείς οι ίδιοι, πόσο ειλικρινείς είμαστε; Όχι μόνο με τους άλλους, αλλά πρώτα με τον εαυτό μας. Στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία, αυτό το ερώτημα επανέρχεται συχνά. Γιατί πολλοί άνθρωποι υποφέρουν όχι τόσο από τα ψέματα των άλλων, όσο από τις εσωτερικές τους αντιφάσεις. Από εκείνα που αισθάνονται αλλά δεν λένε. Από εκείνα που σκέφτονται αλλά δεν τολμούν να παραδεχτούν. Από τις αλήθειες που αποφεύγουν για να μη διαταράξουν μια εύθραυστη ισορροπία.
Η ειλικρίνεια δεν είναι απλώς λόγια, είναι στάση.
Ψυχολογικά, η ειλικρίνεια δεν περιορίζεται στο «λέω την αλήθεια». Είναι μια βαθύτερη στάση απέναντι στη σχέση και στον εαυτό. Σημαίνει ότι αναγνωρίζω τα συναισθήματά μου, τις ανάγκες μου, τα όριά μου και αναλαμβάνω την ευθύνη να τα εκφράσω. Πολλές φορές δεν λέμε ψέματα συνειδητά. Απλώς σιωπούμε. Αποφεύγουμε. Μαλακώνουμε την αλήθεια τόσο, που τελικά χάνει το νόημά της. Και ύστερα απορούμε γιατί οι σχέσεις μας γεμίζουν παρεξηγήσεις, αποστάσεις ή μια αόριστη δυσαρέσκεια. Η ψυχοθεραπεία μας δείχνει ότι αυτό που δεν εκφράζεται, δεν εξαφανίζεται. Επιστρέφει. Συνήθως μέσα από συμπτώματα: θυμό, απογοήτευση, παθητική επιθετικότητα ή συναισθηματική απόσυρση.
Οι άλλοι ως καθρέφτης του εσωτερικού μας κόσμου.
Υπάρχει μια παλιά, απλή αλλά βαθιά αλήθεια: οι σχέσεις λειτουργούν συχνά σαν καθρέφτες. Όχι γιατί οι άλλοι είναι ίδιοι με εμάς, αλλά γιατί μας φέρνουν αντιμέτωπους με κομμάτια του εαυτού μας που δυσκολευόμαστε να δούμε.
Όταν βιώνουμε επαναλαμβανόμενα την εμπειρία ότι οι άλλοι δεν είναι ειλικρινείς μαζί μας, αξίζει να αναρωτηθούμε: πού δεν είμαι εγώ ειλικρινής; τι αποφεύγω να πω;
τι φοβάμαι να χάσω αν μιλήσω ανοιχτά; Αυτό δεν σημαίνει αυτοκατηγορία. Σημαίνει αυτοπαρατήρηση. Οι άλλοι δεν είναι εχθροί· συχνά είναι φορείς πληροφορίας. Μας δείχνουν, με τον τρόπο τους, πού εμείς δεν έχουμε ακόμη συναντήσει τον εαυτό μας.
«Ό,τι δίνεις, παίρνεις»: όχι ως τιμωρία, αλλά ως δυναμική.
Η γνωστή φράση «ό,τι δίνεις, παίρνεις» συχνά ακούγεται απλοϊκή. Ψυχολογικά όμως περιγράφει μια δυναμική αλληλεπίδρασης. Όταν σχετίζομαι με μισές αλήθειες, με φόβο ή με προσωπείο, δημιουργώ ένα πεδίο όπου και ο άλλος δεν νιώθει ασφαλής να είναι αληθινός. Η ειλικρίνεια είναι ρίσκο. Δεν εγγυάται ότι θα αρέσουμε. Δεν εγγυάται ότι θα μείνουμε αλώβητοι. Εγγυάται όμως κάτι βαθύτερο: ότι θα είμαστε παρόντες. Και η παρουσία είναι το θεμέλιο κάθε ουσιαστικής σχέσης.
Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας στην καλλιέργεια της αλήθειας
Στη δουλειά του ψυχολόγου ή του ψυχοθεραπευτή, η ειλικρίνεια δεν επιβάλλεται. Καλλιεργείται. Δημιουργείται ένας ασφαλής χώρος όπου ο άνθρωπος μπορεί να δοκιμάσει να μιλήσει αληθινά χωρίς να φοβάται ότι θα απορριφθεί. Γιατί συχνά, αυτό που μας εμποδίζει να είμαστε ειλικρινείς στις σχέσεις μας δεν είναι κακή πρόθεση, αλλά παλιός φόβος. Φόβος εγκατάλειψης. Φόβος σύγκρουσης. Φόβος ότι αν φανερωθούμε, δεν θα αγαπηθούμε. Η αλήθεια, όμως, δεν καταστρέφει τις σχέσεις. Τις ξεκαθαρίζει. Και μόνο μέσα σε αυτό το ξεκαθάρισμα μπορεί να υπάρξει πραγματική σύνδεση. Ίσως, τελικά, η πιο ουσιαστική ειλικρίνεια να μην είναι αυτό που λέμε στους άλλους… αλλά αυτό που τολμάμε να παραδεχτούμε πρώτα στον εαυτό μας.
Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηνάρας
