Άλλο ένα ισχυρό καμπανάκι της κλιματικής αλλαγής : Ο θερμότερος Οκτώβριος μέχρι στιγμής στην ιστορία
O Δρ. Κώστας Λαγουβάρδος και ο Δρ. Γιώργος Φραγκουλίδης, μέλη της επιστημονικής ομάδας του Climatebook αναλύουν τα βασικά χαρακτηριστικά της κλιματικής επισκόπησης του μήνα Οκτωβρίου 2026 και εξηγούν τη σημασία τους στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής η οποία δείχνει ολοένα και περισσότερο το αποτύπωμά της, ενώ, την ίδια στιγμή το φαινόμενο El Niño επελαύνει.
Το καμπανάκι του κινδύνου για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής χτυπά για άλλη μια φορά δυνατά μέσα από τα κρίσιμα στοιχεία που αποκαλύπτει η κλιματική αποτίμηση του μήνα Οκτωβρίου 2026.
Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα της αρμόδιας υπηρεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Copernicus Climate Change Service, ο Οκτώβριος του 2026 καταγράφηκε ως ο θερμότερος Οκτώβριος παγκοσμίως, με μέση θερμοκρασία αέρα 0,90°C πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020 και 1,75°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα (1850-1900).
«Οι παραπάνω τιμές είναι πολύ πάνω από τις μέσες τιμές» κάνει ένα πρώτο σχόλιο ο Δρ. Κώστας Λαγουβάρδος, συνιδρυτής και μέλος της επιστημονικής ομάδας του Climatebook.
Όπως προσθέτει: «Δεν είναι ο μέσος όρος όλης της χρονιάς, είναι όμως ένας μέσος όρος που μας δείχνει κάτι ανησυχητικό. Ο μήνας Οκτώβριος ήταν αρκετά ζεστότερος από τον κρίσιμο στόχο-όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου που έχει θέσει η ” Συμφωνία του Παρισιού” ».
Θερμοκρασίες ρεκόρ σε όλο τον πλανήτη
Εικόνα 1.Χάρτης απόκλισης της μέσης θερμοκρασίας αέρα (2 μέτρα από την επιφάνεια) κατά τον Οκτώβριο 2026 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).
Στην Εικόνα 1 απεικονίζεται ο παγκόσμιος χάρτης αποκλίσεων θερμοκρασίας στα 2 μέτρα από τη μέση τιμή της περιόδου 1991-2020.
Σύμφωνα με τον κ. Λαγουβάρδο και τον κ. Φραγκουλίδη, η ανάγνωση του χάρτη που αποτυπώνει την απόκλιση της θερμοκρασίας κατά τον Οκτώβριο του 2026 σε σχέση με τις τιμές της περιόδου 1991-2020, αποκαλύπτει ορισμένα κρίσιμα στοιχεία.
Ένα εξ’ αυτών είναι οι υψηλές θερμοκρασίες-ρεκόρ οι οποίες επικράτησαν σε αρκετά μεγάλο μέρος του πλανήτη.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η κεντρική Αφρική, η Μέση Ανατολή, η νοτιοανατολική Ασία και μεγάλο μέρος του Αρκτικού Κύκλου και της Ανταρκτικής (με μαύρες κουκκίδες στον χάρτη τα ρεκόρ).
Όσον αφορά την Ευρώπη, θετικές αποκλίσεις της τάξης του 1°C σημειώθηκαν στο σύνολο της ηπείρου πλην της Ελλάδας και της ανατολικής Μεσογείου.
Όπως σχολιάζει ο κ. Λαγουβάρδος: «Μερικές αποκλίσεις είναι εντυπωσιακές. Στην Σκανδιναβία και την ανατολική Ευρώπη για παράδειγμα, βλέπουμε άνοδο +3°C.»
Εξαίρεση στην παραπάνω γενικευμένη κατάσταση των υψηλότερων από το αναμενόμενο θερμοκρασιών αποτελούν η Ελλάδα και η Ανατολική Μεσόγειος.
«Όπως φαίνεται στον χάρτη στην Εικόνα 1. στην Ελλάδα οι θερμοκρασίες τον Οκτώβριο ήταν χαμηλότερες των κανονικών» εξηγεί ο κ. Λαγουβάρδος.
Το El Niño «σαρώνει» τον Ειρηνικό Ωκεανό
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ισχυρό (αλλά αναμενόμενο) αποτύπωμα του φαινομένου El Niño στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό.
Θερμοκρασίες ρεκόρ επικράτησαν και σε μεγάλο μέρος του Ινδικού Ωκεανού και του νότιου Ατλαντικού.
Την ίδια στιγμή στις δυτικές ακτές της Λατινικής Αμερικής, εκεί όπου «χτυπά η καρδιά» του φαινομένου, καταγράφονται πολύ υψηλές θερμοκρασίες.
Οι ραγδαίες βροχοπτώσεις του El Nino
Εικόνα 2.Χάρτης ποσοστιαίας απόκλισης συνολικού μηνιαίου υετού κατά τον Οκτώβριο 2026 σε σχέση με τις μέσες τιμές της περιόδου 1991-2020. Με άσπρο απεικονίζονται οι περιοχές με μέσο μηνιαίο υετό μικρότερο από 3 χιλιοστά. Οι μαύρες κουκκίδες υποδηλώνουν τις περιοχές όπου η απόκλιση αποτελεί θετικό ή αρνητικό ρεκόρ από το 1960 μέχρι σήμερα. Βάση δεδομένων: ERA5 (C3S/ECMWF).
Στην Εικόνα 2. απεικονίζεται η απόκλιση του συνολικού μηνιαίου υετού (δηλαδή της συνολικής ποσότητας βροχής, χαλαζιού, χιονιού, κλπ) κατά τον περασμένο μήνα από την αντίστοιχη μέση τιμή της περιόδου 1991-2020.
Οι μπλε περιοχές αντιστοιχούν σε θετικές αποκλίσεις και οι καφέ περιοχές αντιστοιχούν σε αρνητικές αποκλίσεις.
Είναι σημαντικό να ειπωθεί πως το μοτίβο των αποκλίσεων υετού είναι πιο περίπλοκο σε σχέση με αυτό της θερμοκρασίας.
Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τον κ. Λαγουβάρδο, οι βροχοπτώσεις του Οκτωβρίου 2026 αποκαλύπτουν και σε αυτή την περίπτωση την ισχυρή επίδραση του ElNiño, στην εξέλιξη των καιρικών φαινομένων.
Έτσι, θετικό ρεκόρ βροχοπτώσεων καταγράφηκε στα κεντρικά και ανατολικά του τροπικού Ειρηνικού Ωκεανού, ενώ αρνητικό ρεκόρ βροχοπτώσεων καταγράφηκε στα δυτικά ως αποτέλεσμα του έντονου El Niño και της μετατόπισης στην κυκλοφορία που αυτό συνεπάγεται.
Αυτές οι αποκλίσεις αποτελούν χαρακτηριστικό μηνών με El Niño.
«Βλέπουμε χαρακτηριστικά στον χάρτη τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες στα κεντρικά και ανατολικά του τροπικού Ειρηνικού Ωκεανού. Στη συγκεκριμένη περιοχή, λόγω των θερμοκρασιών-ρεκόρ πάνω από τον ωκεανό και την αύξηση της έντασης και συχνότητας των ανοδικών ρευμάτων στην ατμόσφαιρα, είδαμε και ρεκόρ βροχοπτώσεων.
Αυτό το μοτίβο άρχισε να καθιερώνεται τον Ιούνιο και κάθε μήνα ως τώρα είναι και πιο ισχυρό» εξηγεί από την πλευρά του ο Γ. Φραγκουλίδης, μέλος της επιστημονικής ομάδας του Climatebook.
